نامه ۶۶ به عبداللّه بن عباس که پیش از این به صورتی دیگر آمـده است.
نامه ۶۶
اخلاقي
وَ مِنْ كِتاب لَهُ (عَلَيْهِ‌السَّلامُ)
از نامه های آن حضرت است
اِلى عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْعَبّاسِ، وَ قَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُهُ بِخِلافِ هذِهِ الرِّوايَةِ.
به عبداللّه بن عباس که پیش از این به صورتی دیگر آمـده است.(۱)
ضرورة النّظرة الواقعيّة إلى الأُمور
«أَمَّا بَعْدُ،»۱
اما بعد،
«فَإِنَّ العَبْدَ لَیَفْرَحُ بِالشَّیْءِ الَّذِي لَمْ یَکُنْ لِیَفُوتَهُ،»۲
آدمی از رسیدن به چیزی که از او فوت نمی شد خوشحال می گردد،
«وَ یَحْزَنُ عَلَى الشَّیْءِ الَّذِي لَمْ یَکُنْ لِیُصِیبَهُ،»۳
و از فوت چیزی که نصیب او نمی گشت اندوهناک می شود (این خوشحالی و اندوه بیجاست).
«فَلاَ یَکُنْ أَفْضَلَ مَا نِلْتَ فِي نَفْسِکَ مِنْ دُنْیَاکَ بُلُوغُ لَذَّة أَوْ شِفَاءُ غَیْظ،»۴
برترین برنامه از دنیایت نزد تو رسیدن به کامیابی یا به کار بردن خشم و غضب نباشد،
«وَ لكِنْ إِطْفَاءُ بَاطِل أَوْ إِحْیَاءُ حَقٍّ.»۵
باید بهترین کار نزد تو نابود کردن باطل یا زنده کردن حق باشد.
«وَ لْیَکُنْ سُرُورُکَ بِمَا قَدَّمْتَ،»۶
باید خوشحالیت معطوف به چیزی شود که از پیش فرستاده ای،
«وَ أَسَفُکَ عَلَى مَا خَلَّفْتَ،»۷
و اندوهت بر ثروتی که بعد از خود به جای می گذاری،
«وَ هَمُّکَ فِيَما بَعْدَ الْمَوْتِ.»۸
و اندیشه ات متوجه جهان بعد از مرگ باشد.
(۱) نامه ۲۲ مشاهده شود.
=========================
نامه 66 از امام علی (علیه السلام) به عبدالله بن عباس، که پیش از این به روایتی دیگر نقل شده بود، حاوی نکات اخلاقی عمیقی است که به نگرش واقع‌گرایانه به امور زندگی اشاره دارد. در اینجا خلاصه و ترجمه بخش‌های کلیدی نامه را می‌آورم:
نکات اصلی نامه:
نقد خوشحالی و اندوه بیجا:
انسان گاهی برای چیزی که از دست نمی‌رفته خوشحال می‌شود و بر چیزی که هرگز به او نمی‌رسیده اندوهگین می‌گردد. (این نگرش، غیرواقع‌بینانه است.)
هدف برتر در زندگی:
نباید بالاترین هدف در زندگی، رسیدن به لذت‌های زودگذر یا تسکین خشم باشد.
بلکه باید نابود کردن باطل و احیای حق را اولویت قرار داد.
نگرش صحیح به دنیا و آخرت:
خوشحالیِ واقعی باید به خاطر اعمال نیکی باشد که از پیش فرستاده‌ای (برای آخرت).
اندوهِ به‌جا، باید برای گناهان یا کاستی‌هایی باشد که از خود به جای می‌گذاری.
همّت اصلی انسان باید معطوف به زندگی پس از مرگ باشد.
پیام کلی:
امام علی (ع) در این نامه، به عبدالله بن عباس (و عموم مسلمانان) هشدار می‌دهد که نباید اسیر احساسات زودگذر دنیایی شد، بلکه باید با نگاهی حکیمانه، به اهداف والاتر مانند احیای حق و مبارزه با باطل اندیشید و بیشترین توجه را به سرنوشت اخروی خود معطوف کرد.
این نامه مشابهت‌هایی با نامه ۲۲ دارد که پیش‌تر نقل شده است.
===============
این نامه مشابهت‌هایی با نامه ۲۲ دارد که پیش‌تر نقل شده است. ؟
بله، نامه‌ی ۶۶ (که خطاب به عبدالله بن عباس است) و نامه‌ی ۲۲ (که قبلاً در نهج‌البلاغه آمده) دارای مضامین مشترک اخلاقی و تربیتی هستند، هرچند ممکن است در الفاظ یا مخاطب تفاوت‌هایی داشته باشند. در اینجا به شباهت‌های کلیدی بین این دو نامه اشاره می‌کنم:
۱. نقد دلبستگی‌های بیجا به دنیا
در نامه ۶۶:
امام علی (ع) به عبدالله بن عباس هشدار می‌دهد که انسان گاه برای چیزهایی شاد یا غمگین می‌شود که اساساً ارزش این واکنش‌ها را ندارند:«آدمی از رسیدن به چیزی که از او فوت نمی‌شد خوشحال می‌شود، و از فوت چیزی که نصیب او نمی‌گشت اندوهناک می‌شود.»
در نامه ۲۲:
نیز بر بی‌ثباتی دنیا و عدم ارزشمندیِ دل‌بستن به آن تأکید شده است.
۲. اولویت‌دهی به اهداف معنوی
در نامه ۶۶:
امام (ع) می‌فرماید برترین هدف در زندگی نباید «رسیدن به لذت یا تسکین خشم» باشد، بلکه باید «نابودی باطل و احیای حق» را دنبال کرد.در نامه ۲۲:
همین مفهوم با تأکید بر زهد و بی‌رغبتی به دنیا بیان شده است.
۳. توجه به آخرت و اعمال نیک
در هر دو نامه، امام (ع) به عاقبت‌اندیشی و اهمیتِ آماده‌سازی برای پس از مرگ اشاره می‌کنند:
در نامه ۶۶: «همّت تو باید معطوف به زندگی پس از مرگ باشد.»
در نامه ۲۲: بر محاسبه‌ی نفس و پرهیز از غفلت از آخرت تأکید شده است.
تفاوت احتمالی:
مخاطب: نامه ۶۶ خطاب به عبدالله بن عباس است (که از اصحاب برجسته بود)، درحالی‌که نامه ۲۲ ممکن است خطاب به فردی دیگر یا عمومی‌تر باشد.
سبک بیان: نامه ۶۶ مختصر و موجز است، درحالی‌که نامه ۲۲ ممکن است تفصیل بیشتری داشته باشد.
نتیجه‌گیری:
هر دو نامه پیام واحدی دارند: دنیا را جدی نگیر، به حق پایبند باش، و برای آخرت تلاش کن. این آموزه‌ها در نهج‌البلاغه تکرار شده‌اند تا اهمیت آن‌ها را برجسته کند.
اگر نامه‌ی ۲۲ را نیز بررسی کنید، احتمالاً همین مفاهیم با بیانی دیگر خواهید یافت.