امام صادق (ع)؛ دانشگاهِ عقلانیت در میانهٔ هیاهو

۱. کلامی در ذکرِ جهادِ علمی و مدرسهٔ کوفه و مدینه

در روزگاری که بنی‌عباس و بنی‌امیه در جنگِ خونینِ قدرت، کینه‌ها را لهی می‌شد، امام صادق (ع) جنگی دیگر برپا کرد؛ جهادی بر ضدِ نادانی و جمود و خرافه. دانشگاهِ او، نه با تیغ، که با قلم فتح می‌کرد و نه با لشکر، که با بحث و برهان. هشت‌هزار تا چهار هزار شاگرد — از فقیه و فیلسوف تا کیمیاگر و کلام‌پژوه — از محضرِ این استوارِ معصوم سیراب شدند.

نامی ابوحنیفه، نامی حِبَر و نامی زراره؛ همه از زلالِ این چشمه نوشیدند. امام نشان داد که شیعه، مکتبِ عقل و علم است، نه عصبیتِ تعصّب؛ و مدارسِ او، ستون‌های فقهِ جعفری را برافراشت تا حکمتِ اهل‌بیت، قرن‌ها نورافشانی کند.

۲. مثنویِ چشمهٔ نور در محاصرهٔ حسرت

در روزگارِ جنگِ خونینِ سلاطین

چون غریبی، پادشاهِ علم و ایمان


قلم بگیر و بر ستم‌پیشه غم مخور

در مدرسه بنا نهادِ بی‌درنگ و دین


شاگردان از هر طایفه گرد او

از فقیه و از فیلسوف، سر بر او


حبر و زراره و ابوحنیفه فقیه

هرکدام از سفره‌اش یک جرعه‌شناسِ دیه


چون که حق بخواهد از دانشِ او

هر چه آموخت، پروراند از رهِ تو


ای امامی از جواهر، گوهرِ پاک

مکتبِ تو، زنده تا روزِ خاک