انتقاد

دیباچهٔ مسجع:

فطرتِ پاکِ انسانی چون در لجنزارِ شهواتِ دگرگون‌یافته سقوط کند، شرم و حیا رخت بربندد و زشتی به زینت تبدیل گردد؛ کاروانی که راهِ سلامت را گم سازد و شاهراهِ عفت را بربندد، سنّتِ قهر الهی با بارانی از سنگِ عذاب بر سرش فرود آید تا نشان دهد نظام تکوین، آلودگی ساختاری و هدمِ نسل را برنمی‌تابد.

چو شرم از دیده و دل‌ها برون شد

جهانی غرق در گردابِ خون شد

فرو بارید سنگ از چرخِ گردون

تبه شد شهرِ بدکارانِ وارون

از آن ویرانه‌ها مانده نشانی

برای عاقلانِ هر زمانی

کوچه‌های شهرِ گناه به خاکستر نشست،

آن دم که پردهٔ حیا به نام آزادی دریده شد؛

آسمان، سنگ بارید بر مسخ‌شدگان،

و خاک، نامِ آنان را از دفترِ بودن سترد...

هنوز صدای سکوتِ آن ویرانه‌ها، در گوشِ تاریخ زنگ می‌زند!

دیباچهٔ مسجع:

بازارِ امانت چون به مکرِ نیرنگ و سودجوییِ بی‌درنگ آلوده شود و حقِ مستضعفان در ترازوی تطفیف پایمال گردد، زمین از جور و تباهی به ستوه آید. سنتِ مقدّر آن است که هر تمدنی، دادوستد بر مبنای خداترسی را رها کند و زمین را به مفسده کشاند، با صیحه‌ای مهیب یا زلزله‌ای سهمگین در خانه‌های خویش بر جای خشک خواهد شد.

چو در میزان خیانت پیشه کردند

ز مکر و ظلم، سست‌اندیشه کردند

ندای حق، شعیب از جان برآورد

ولیکن جهل، سر از کبر آورد

زمین لرزید و شد مدین دگرگون

سرای خائنان شد خاکِ مدفون

ترازویی که با تزویر سنگین شد،

پیمانه‌ای که با فریب لبریز گشت،

ستون‌های مدنیت را لرزاند؛

ناگاه زمین تکان خورد،

و سوداگرانِ نیرنگ، در کاخ‌های پر زر و سیمِ خویش

به زانو درآمدند و محو شدند!

دیباچهٔ مسجع:

فرعون با تیغِ تکبر تاخت، قارون به گنج‌های انبوه بالید، و هامان با دستگاهِ دیوان و تدبیرِ شوم در برابر کلمهٔ حق قد برافراشت. پنداشتند که کاخ‌ها و خزانه‌ها، پناهگاهی در برابر عدلِ قاهر است؛ اما چون فرمانِ حق دررسید، نه کوشکِ شاهی بر جای ماند و نه طلاهای انباشته گره از کارشان گشود، بلکه خاک و آب، مدفنِ ادعاهای واهی آنان گردید.

نه فرعون و نه هامان و نه قارون

نماندند از کفِ تقدیر، بیرون

یکی در قعرِ خاک آمد گرفتار

یکی در موجِ دریا گشت ناچار

که هرکس سر کشد از راهِ داور

به ذلت افکند چرخَش مکرر

کلیدهای گنج‌ها بر دوشِ مردانِ تنومند سنگینی می‌کرد،

و کاخ‌های نیل تا آسمان سینه می‌ساییدند؛

اما خاک دهان گشود،

و رودخانه طغیان کرد...

قدرتِ بی‌خدا، حبابی است که با تلنگرِ حق می‌ترکد!

دیباچهٔ مسجع:

قرآن کتابِ تمثیل است و تنزیل، تا حقایقِ غیبی را در جامه‌های حسی به تقریبِ اذهان نشاند. جاهلان بر ظاهرِ مگس و تار عنکبوت طعنه زنند و سطحی‌نگران از مغز غافل شوند؛ اما سنتِ الهی بر آن است که لطایفِ این امثال، جز بر ضمیرِ منورِ دانشمندانِ خداشناس و رهیافتگانِ کوی بصیرت آشکار نگردد.

چو قرآن می‌زند بر خلق تمثیل

جهولان در شگفتند از تفاصیل

ولی دانا شناسد مغز و معنا

ببیند جلوهٔ حق را به هر جا

کجا در پایبندِ تار ماند؟

که دل بر صانعِ هشیار خواند

در تارهای ظریفِ یک عنکبوت،

کتابی از فلسفهٔ سقوط تمدن‌ها نهفته است؛

کودکان بازیچه می‌بینند و غافلان شوخی،

اما چشمِ اهلِ دانش،

در همین تارهای لرزان، سقوطِ امپراتوری‌ها را به نظاره نشسته است!