انتقاد

بسیار خوب! بیایید به یکی از توصیه‌های امام علی (ع) در عهدنامه مالک اشتر بپردازیم که به طور مستقیم به حفظ روابط حسنه با گذشته و کسب تجربه از تاریخ اشاره دارد: "اهمیت توجه به سنت‌های حسنه گذشتگان و عبرت‌گیری از تجربه‌ها." این اصل، نشان‌دهنده نگاه تاریخی و واقع‌بینانه امام به حکمرانی است.

اهمیت توجه به سنت‌های حسنه گذشتگان و عبرت‌گیری از تجربه‌ها: حکمت تاریخی در حکمرانی

در عهدنامه مالک اشتر، امام علی (ع) به مالک توصیه می‌کند که در اداره امور، همواره به تجربه‌های پیشینیان توجه کند و از سنت‌های حسنه (روش‌های نیکو) که در زمان پیامبر (ص) و حاکمان صالح گذشته وجود داشته، پیروی کند. این نگاه، نه به معنای تقلید کورکورانه، بلکه به معنای بهره‌برداری هوشمندانه از گنجینه حکمت و تجربیات تاریخی برای جلوگیری از تکرار اشتباهات و تداوم مسیر صلاح است.

جنبه‌های کلیدی این اصل در عهدنامه:

1. پیروی از سنت پیامبر (ص) و روش ائمه (ع):

   • توضیح: در ابتدای نامه، امام به مالک یادآوری می‌کند که این عهدنامه، روش حکمرانی بر پایه "سنت پیامبر (ص)" و "روش پیشوایان هدایتگر" است. این مهم‌ترین مرجع و الگوی حاکم است. سنت پیامبر، شامل تمامی دستورات و سیره عملی ایشان در اداره جامعه است که چراغ راه حکومت محسوب می‌شود.

   • تجلی در عهدنامه: در ابتدای نامه، امام می‌فرماید: "او را به تقوای الهى فرمان مى‌دهد... و به پیروى از آنچه کتاب خدا در آن آمده... و به پیروى از سنت پیامبرش."

2. عبرت‌گیری از تاریخ و سرنوشت گذشتگان:

   • توضیح: امام علی (ع) به مالک توصیه می‌کند که "به آنچه بر سر ستمگران و پادشاهان پیشین آمده، نگاه کند و از آن عبرت بگیرد." تاریخ، معلمی بزرگ است که سرنوشت حکومت‌های عادل و ظالم را پیش روی حاکم قرار می‌دهد. حاکم هوشمند، از این درس‌ها بهره می‌برد تا از سقوط‌هایی که بر اثر ظلم و فساد رخ داده، پرهیز کند و مسیر صلاح را در پیش گیرد.

   • تجلی در عهدنامه: "و کار پادشاهان دادگر گذشته را بر خود عرضه کن... و کار ستمگران را یادآور شو تا از آن پرهیز کنى."

3. احیای سنت‌های حسنه و از بین بردن بدعت‌ها:

   • توضیح: حاکم وظیفه دارد "سنت‌های حسنه" را که شاید در طول زمان به فراموشی سپرده شده‌اند، دوباره احیا کند. این سنت‌ها شامل روش‌های عادلانه در اخذ مالیات، خدمت به مردم، یا مدیریت بیت‌المال می‌شود. در مقابل، باید با بدعت‌ها و روش‌های غلط که به جامعه آسیب می‌رساند، مبارزه کند.

   • تجلی در عهدنامه: "و اگر سنتى [شیوه‌ای نیک] دیدى که مردم به آن عمل مى‌کردند و حق بود و در سنت پیامبر و آنچه کتاب خدا گفته است، تأیید آن را یافتى، پس به آن عمل کن و آن را رها مکن."

4. اهمیت ثبات و پایداری در امور:

   • توضیح: توجه به سنت‌های حسنه، به ایجاد ثبات و پایداری در امور حکومتی کمک می‌کند. مردمی که تغییرات بی‌رویه و مداوم را در قوانین و سیاست‌ها ببینند، دچار بی‌اعتمادی و سردرگمی می‌شوند. پایبندی به اصول و روش‌های نیکو، آرامش را به جامعه بازمی‌گرداند.

چرا توجه به سنت‌های حسنه و عبرت‌گیری از تجربه‌ها یک قانون حاکم بر هستی است؟

• قانون تکامل و تجربه: بشریت در طول تاریخ، تجربیات فراوانی را در زمینه حکمرانی پشت سر گذاشته است. نادیده گرفتن این تجربیات، به معنای تکرار اشتباهات و از دست دادن فرصت برای تکامل است.

• ثبات و اعتماد اجتماعی: جامعه‌ای که دارای ریشه‌ها و سنت‌های نیکو باشد و از گذشته خود درس بگیرد، از ثبات بیشتری برخوردار است. مردم به نظامی که اصول ثابتی دارد و از آن منحرف نمی‌شود، بیشتر اعتماد می‌کنند.

• جلوگیری از انحراف و سقوط: تاریخ، به روشنی نشان می‌دهد که بسیاری از حکومت‌ها بر اثر ظلم، فساد، غرور و نادیده گرفتن حقوق مردم سقوط کرده‌اند. عبرت‌گیری از این سرنوشت‌ها، به حاکم کمک می‌کند تا از افتادن در این چاه‌ها پرهیز کند.

• منبع حکمت: سنت‌های حسنه، حاصل خرد جمعی و تجربه تاریخی گذشتگان هستند. توجه به آن‌ها، به حاکم بصیرت و حکمت می‌بخشد.

در مجموع، اهمیت توجه به سنت‌های حسنه گذشتگان و عبرت‌گیری از تجربه‌ها در عهدنامه مالک اشتر، به حاکم می‌آموزد که برای حکمرانی موفق و پایدار، باید همواره به چراغ فروزان تاریخ و حکمت گذشتگان چشم بدوزد. این نگاه، حکومتی را بنا می‌کند که نه تنها نوگرا و کارآمد است، بلکه ریشه‌های عمیقی در اصول الهی و تجربیات بشری دارد.

آیا مایلید به بررسی جنبه دیگری از عهدنامه بپردازیم؟